De daling is historisch, maar niet dramatisch
Eind 2024 had bijna 1,3 miljoen mensen een zzp-baan als hoofdbaan, het hoogste punt ooit. Medio 2026 waren dat er ongeveer 131.000 minder, meldt DNB. Dat is de eerste echte daling in meer dan twintig jaar tijd. Toch had medio 2026 nog altijd ongeveer 12 procent van de werkzame beroepsbevolking een hoofdbaan als zelfstandige, dus van een leeglopende markt is geen sprake.
De daling valt samen met het einde van het handhavingsmoratorium op schijnzelfstandigheid op 1 januari 2025. Sindsdien starten er minder mensen als zzp'er en stoppen er meer. Wil je weten of jouw opdracht nog wel als echt zelfstandig werk geldt, dan is dat precies de vraag die steeds meer opdrachtgevers en opdrachtnemers bezighoudt.
Wat er echt gebeurt als je stopt
Het belangrijkste cijfer uit de DNB-analyse: meer dan de helft van de stoppers had binnen een kwartaal weer betaald werk. Geen jaar aan de zijlijn, geen lange periode van onzekerheid, maar binnen drie maanden weer aan de slag.
Van die mensen ging ongeveer een derde naar een vaste baan of een baan met uitzicht op een vast contract. Een vergelijkbaar grote groep vond flexibel werk, en een deel werd zelfs ondernemer met personeel. Slechts 7 procent werd werkloos, een percentage dat vergelijkbaar is met voorgaande jaren. Stoppen als zzp'er betekent dus zelden dat je op straat komt te staan.
Samengevat ziet de route van een gemiddelde stopper er zo uit:
- Binnen een kwartaal weer betaald werk: meer dan de helft
- Vaste baan of uitzicht op een vast contract: ongeveer een derde
- Flexibel werk: een vergelijkbaar groot deel
- Werkloos geworden: 7 procent
Deze verdeling verklaart ook waarom de daling van het aantal zzp'ers niet terug te zien is in de werkloosheidscijfers. Wie stopt, verdwijnt niet van de arbeidsmarkt, maar schuift ergens anders in.
De meeste ex-zzp'ers switchen van sector
Opvallend is wat er gebeurt met het type werk dat mensen na hun zzp-praktijk gaan doen. Bijna de helft van de ex-zzp'ers met nieuw werk stapte over naar een andere sector, relatief vaak naar zorg en welzijn, overheid en onderwijs, of handel, vervoer en horeca. Bijna 40 procent kwam een kwartaal later in een andere beroepsgroep terecht.
DNB tekent daarbij wel een kanttekening aan: een wisseling van sector of beroep betekent niet automatisch dat iemand heel ander werk doet. Een deel hangt samen met de manier waarop werk wordt geregistreerd. Toch laat het patroon zien dat voormalig zzp'ers breed inzetbaar blijken, ook buiten hun oude vakgebied. Voor wie denkt dat jaren als zelfstandige je op slot zetten in één niche, is dit een geruststellend signaal: ervaring als ondernemer blijkt elders net zo goed te tellen.
Hangt dit samen met de handhaving op schijnzelfstandigheid?
DNB durft die vraag niet hard te beantwoorden. De bank stelt dat de data niet aantonen of strengere handhaving de belangrijkste oorzaak van de daling is, simpelweg omdat er geen informatie is over de redenen waarom mensen stoppen. Wel is er relatief veel beweging tussen zelfstandigheid en werknemerschap in sectoren waar schijnzelfstandigheid vaak ter discussie staat: zorg, bouw, facilitaire dienstverlening en zakelijke dienstverlening.
Dat sluit aan bij de onzekerheid die ook speelt rond de nieuwe Zelfstandigenwet, die moet verduidelijken wanneer een opdracht nog als zelfstandig werk geldt. Totdat die duidelijkheid er is, blijven opdrachtgevers voorzichtig en kiezen sommige zzp'ers er zelf voor om de overstap naar een vast dienstverband te maken, al dan niet gedwongen door de markt.
Wat dit betekent als je zelf overweegt te stoppen
Het beeld dat uit de cijfers naar voren komt is nuchter: arbeidsmobiliteit, niet werkloosheid. DNB noemt deze beweging zelf belangrijk voor de economie, omdat het helpt bij aanpassing aan veranderingen. De bank merkt wel op dat de cijfers niets zeggen over hoe inkomen, productiviteit of arbeidsvoorwaarden zich na de overstap ontwikkelen, dus een garantie dat je er financieel op vooruitgaat is het niet.
Twijfel je zelf over je toekomst als zelfstandige, bijvoorbeeld omdat de regels rond verzekeringen aan het veranderen zijn? Check dan ook wat de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zzp'ers straks voor jouw situatie betekent. Wie nu goed voorsorteert op de regels van morgen, voorkomt dat een gedwongen overstap een vervelende verrassing wordt.
De kern blijft: stoppen als zzp'er is in 2026 geen eindstation. Het is, voor de meeste mensen, een tussenstap naar iets anders binnen dezelfde arbeidsmarkt. Of dat voor jou een opluchting is of juist een extra reden om je huidige praktijk eerst goed tegen het licht te houden, hangt af van waarom je zelf ooit begon.