Al jaren is het voor zzp'ers onduidelijk wanneer een opdracht nog gewoon zelfstandig werk is en wanneer de Belastingdienst spreekt van een verkapt dienstverband. Die onzekerheid krijgt nu een concreet antwoord. Minister Thierry Aartsen stuurde op 1 oktober de nieuwe Zelfstandigenwet de internetconsultatie in, met twee toetsen die moeten bepalen of jij veilig als zelfstandige aan de slag kunt. De consultatie loopt tot en met 29 oktober, waarna de Raad van State zich over het voorstel buigt en het daarna naar de Kamer gaat.
Twee toetsen bepalen straks je status
De wet draait om twee losse toetsen. De eerste, de zelfstandigheidstoets, kijkt naar jou als ondernemer: sta je ingeschreven bij de KvK, heb je een btw-nummer, een eigen zakelijke rekening en stuur je zelf facturen? Daarnaast moet je in het lopende en het voorgaande kalenderjaar minstens drie verschillende opdrachtgevers hebben gehad, en besteed je een minimumbedrag aan voorzieningen tegen bedrijfsrisico's, zoals een arbeidsongeschiktheidsverzekering of pensioen. Hoeveel dat minimumbedrag precies wordt, staat nog niet vast. Dat werkt het ministerie verder uit na deze consultatieronde.
De tweede toets, de werkrelatietoets, kijkt juist naar de praktijk bij een specifieke opdrachtgever. Werk je toch als een gewone werknemer, met vaste werktijden en instructies die verder gaan dan een opdracht vereist? Voldoe je aan beide toetsen en werk je er ook daadwerkelijk naar, dan krijg je volgens Aartsen een veilige haven: geen opdrachtgever die achteraf alsnog loonbelasting en premies moet afdragen, geen zzp'er die een dienstverband opgedrongen krijgt.
Waarom dit verder gaat dan het Deliveroo-arrest
Tot nu toe bepaalde vooral het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad hoe rechters een arbeidsrelatie beoordelen: een optelsom van negen gezichtspunten, zonder vaste volgorde of weging. Dat gaf rechters ruimte, maar jou als zzp'er weinig houvast vooraf, want je wist pas achteraf, na een procedure, hoe de knoop werd doorgehakt. Aartsen noemt de Zelfstandigenwet daarom explicieter dan de Deliveroo-criteria. Wie aan de vooraf vastgelegde eisen voldoet, weet het dus al bij het aangaan van de opdracht, in plaats van pas na een langdurige rechtszaak die soms jaren duurt.
Dat maakt de voorzieningen die je al treft relevanter dan ooit. Heb je de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering die er sowieso aankomt al geregeld, of bouw je belastingvriendelijk pensioen op als zzp'er? Dat telt straks niet alleen fiscaal mee, maar ook rechtstreeks in de zelfstandigheidstoets.
Ook opdrachtgevers krijgen meer houvast
De wet is niet alleen voor zzp'ers geschreven. Opdrachtgevers lopen nu nog het risico dat ze jaren na een opdracht alsnog loonheffing en premies moeten betalen, als achteraf blijkt dat er feitelijk sprake was van een dienstverband. Dat maakt veel bedrijven terughoudend om zelfstandigen in te huren, zeker voor langere klussen. Met de nieuwe toetsen vooraf weten opdrachtgevers beter waar ze aan toe zijn, wat volgens het Financieele Dagblad juist de beoogde winst van het wetsvoorstel is: zekerheid voor beide kanten van de tafel, niet alleen voor de zelfstandige.
Geen overgangsrecht, dus de klok tikt door
Opvallend detail: er komt geen overgangsrecht. Dat betekent dat de nieuwe regels bij invoering, naar verwachting op 1 januari 2028, meteen gelden voor bestaande opdrachten en voor nieuwe. Je kunt dus niet gewoon doorwerken onder de oude afspraken totdat een lopend contract afloopt. Zodra de wet ingaat, telt vanaf dag één of jij en je opdrachtgever aan de toetsen voldoen.
Heb je nu al twijfels of je als zzp'er eigenlijk te dicht tegen een dienstverband aan werkt, dan is dit een goed moment om dat uit te zoeken. Lees ook ons artikel over wanneer je als zzp'er risico loopt op schijnzelfstandigheid, want dat raakt precies het probleem dat deze wet moet oplossen.
Niet iedereen is overtuigd
De NBBU, de branchevereniging voor uitzend- en intermediairbureaus, is kritisch op de zelfstandigheidstoets voor zzp'ers die via een intermediair werken. Zij vrezen dat deze groep tussen de regels door valt, omdat het aantal directe opdrachtgevers daar moeilijker te bewijzen is als een bureau de bemiddeling doet. Arbeidsrechtadvocaat Bastiaan van Rossum zet daar nog een scherper punt tegenover: volgens hem ligt het grootste probleem niet bij een gebrek aan regels, maar bij angst en verkeerde informatie bij opdrachtgevers die nu al huiverig zijn om zzp'ers in te huren.
Een wet verandert die angstcultuur niet van de ene op de andere dag, ook al biedt ze straks meer houvast op papier. Volgens de toelichting van de Rijksoverheid moet de wet die onzekerheid juist wegnemen. De praktijk zal moeten bewijzen of opdrachtgevers die ruimte ook echt gaan benutten, of dat ze toch liever op safe spelen en zelfstandigen links laten liggen.
Dit kun je nu al doen
Wachten tot 2028 is geen goed plan als je nu al merkt dat je bij één vaste opdrachtgever zit, weinig voorzieningen hebt getroffen of eigenlijk al jaren hetzelfde werk doet als de vaste collega's om je heen. Breid je klantenkring uit tot minstens drie opdrachtgevers per jaar, regel een AOV of vergelijkbare voorziening en leg vast hoe het precies zit met je facturen, je btw-nummer en je KvK-inschrijving.
Je kunt ook nu al reageren op de consultatie via internetconsultatie.nl, tot en met 29 oktober. Wie als zzp'er nu al orde op zaken stelt, hoeft in 2028 niet te wachten op een nieuwe toets om te weten dat hij veilig zit. Die zekerheid kun je eigenlijk al dit najaar voor jezelf regelen.